Asansörler kullanım amacı, taşıma kapasitesi, tahrik sistemi, hız, bina özellikleri ve tasarımına göre farklı sınıflara ayrılır. Bir asansör aynı anda birden fazla tanıma uyabilir; örneğin bir yolcu asansörü halatlı ve makine dairesiz tasarıma sahip olabilir.
Kullanım amacına göre asansörler
Yolcu asansörleri, insan taşımak amacıyla tasarlanır. Konut, ofis, otel, hastane ve alışveriş merkezi gibi yapılarda kullanılır. Kapasite, kabin boyutu, kapı düzeni ve hız; binanın kullanım yoğunluğu ve proje gereksinimlerine göre belirlenir.
Yük asansörleri; malzeme, ürün, ekipman veya palet gibi yüklerin taşınması için tasarlanır. Yükün boyutu, ağırlığı, yükleme yöntemi ve kullanım sıklığı tasarımda dikkate alınır. İnsan taşınmasına uygunluk, asansörün sınıfına ve ilgili mevzuat/proje şartlarına bağlıdır; her yük asansörü yolcu taşımak için kullanılamaz.
Yük-yolcu veya servis amaçlı özel çözümler, bina ihtiyacına göre tasarlanabilir. Hastane asansörlerinde sedye ve yatak taşımaya uygun kabin ölçüleri; servis asansörlerinde ise mutfak, katlar veya servis alanları arasında küçük yüklerin taşınması gibi özel gereksinimler öne çıkabilir.
Ev tipi asansörler, müstakil konutlar veya az katlı yapılar için erişilebilirlik ve katlar arası ulaşım amacıyla tercih edilebilir. Boyut, hız, kapasite, tahrik sistemi ve güvenlik şartları seçilen ürünün standardına ve yerel mevzuata göre değerlendirilmelidir.
Panoramik asansörler, cam veya şeffaf yüzeylerle çevreyi görmeye imkân veren mimari tasarımlardır. Alışveriş merkezleri, oteller ve seyir alanlarında tercih edilebilir. Panoramik ifadesi tahrik türünü değil, kabin ve kuyu tasarımını anlatır.
Tahrik sistemine göre: Halatlı asansörler
Halatlı veya traksiyon asansörlerde motorun döndürdüğü tahrik kasnağı, halatları hareket ettirir. Kabin ve karşı ağırlık genellikle aynı halat sistemi üzerinde zıt yönlerde ilerler. Bu sistemler farklı hız ve seyir mesafesi gereksinimlerine göre tasarlanabilir.
Halatlı sistemlerde makine dairesi binanın üstünde, yanında veya uygun tasarımlarda kuyu içinde konumlandırılabilir. Makine dairesiz (MRL) asansörlerde tahrik makinesi ve ilgili ekipmanlar özel olarak kuyu içinde yerleştirilir. MRL, ayrı bir makine odasının bulunmamasını anlatır; kendi başına farklı bir tahrik prensibi değildir.
Tahrik sistemine göre: Hidrolik asansörler
Hidrolik asansörlerde pompa ünitesi yağı silindire gönderir ve piston kabini yukarı iter. İniş, yağ akışının valflerle kontrol edilmesiyle sağlanır. Doğrudan etkili veya dolaylı etkili gibi farklı hidrolik düzenlemeler bulunabilir.
Hidrolik sistem seçimi; seyir yüksekliği, kapasite, hız, kuyu ve makine alanı, enerji kullanımı ve bakım koşulları gibi etkenlerle değerlendirilir. Halatlı ve hidrolik sistemler arasında seçim yapılırken yalnızca kat sayısına bakılmaz; binanın ve kullanımın tüm gereksinimleri incelenir.
Özel tasarım ve kullanım örnekleri
Engelli erişimi için platform tipi kaldırma sistemleri, araç asansörleri, itfaiyeci asansörleri ve özel endüstriyel kaldırma çözümleri belirli ihtiyaçlara göre tasarlanır. Bunların teknik sınıflandırması ve tabi olduğu kurallar, ürünün kullanım amacına ve ilgili düzenlemelere göre farklılık gösterebilir.
Asansör seçimi yapılırken kapasite, kabin ölçüsü, hız, durak sayısı, trafik hesabı, enerji verimliliği, erişilebilirlik, yangın senaryosu, kuyu ölçüleri ve bakım imkânları birlikte değerlendirilmelidir. Projelendirme ve uygunluk değerlendirmesi yetkin uzmanlarca yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Ev tipi asansör nedir?
Konutlarda katlar arası erişim için tasarlanan, ölçü ve tahrik özellikleri projeye göre belirlenen asansör çözümüdür.
Makine dairesiz asansör ne demektir?
Tahrik makinesi ve ilgili ekipmanın ayrı bir makine dairesi yerine kuyu içinde konumlandırıldığı tasarımı ifade eder.